از اصول زیربنائی مجتمع امام هادی علیه السلام اصالت شفافیّت در اهداف، برنامه ها، روشهای اجرائی، نظارتی و مالی، و نتایج کارکردهاست؛ کاری که اکثر آنها در کمتر مدرسه یا مجتمع آموزشی انجام می شود. به همین جهت، مجتمع علاوه بر بیان اهداف و اصالتها و نیز برنامه های خویش، امور زیر را انجام داده و خواهد داد:
الف: شفافیّت در اهداف و برنامه های کلان، کل و جزء (اصل نورانیّت)
ب: شفافیّت در روشهای اجرائی ـ نظارتی (اصل هدایت)
ج: شفافیّت در امور مالی و امکاناتی (اصل حلیّت)
د: شفافیّت در نتایج کارکردها و سنجش های کادر و دانش آموزان (اصل تحسّب)
اصل تحسّب یا اصل شفافیّت کمّی ـ کیفی در نتایج کارکردها و سنجش های کادر اجرائی و دانش آموزان مدارس
برخی از همکاران محترم گاه گلایه دارند که چرا اساساً به یکایک کادر شامل رؤسای مجتمع، مدیران، کادرهای اجرائی مدارس، معاونین، مستخدمین و دانش آموزان و خانواده های آنها نمره داده میشود و از کجا و با چه قانونی نمرات فوق صحیح است و بر فرض صحّت چرا نمرات فوق به سایر همکاران داده می شود و بر فرض داده شدن اطّلاعات همکاران یک مدرسه از مدارس مجتمع چرا به مدارس دیگر مجتمع اخبار آنها اعلام می گردد. بر فرض درستی إخبار فوق، چرا خانوادهها باید از آنها خبردار شوند در حالی که عوارض منفی بسیاری برای همکاران و حتّی خود مدرسه را به دنبال دارد. برای روشن شدن پاسخ به سوالات فوق اشاره به نکات زیر ضروری است:
1: آنچه که در مجتمع بابت نمره گذاری به کارکردها می گذرد بر اساس مبانی دینی و قرآنی است چرا که اگر نمره گذاری بر اساس کلمۀ «حساب» تعریف شده در حالی که حساب به معنای «شمردن کافی از برای ریزترین واقعیّات جهت عرضۀ شفاف» است، و اگر نمره گذاری بدون شمردن ـ لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنینَ وَ الْحِساب[1] ـ معنا نداشته و از این جهت تعاریف «توصیفی» به عالی، خوب، متوسط و بد چیزی جز کلاهبرداری نبوده و تنها طاغیانِ طاغوتی انتظار دارند که حساب نباشد ـ إِنَّهُمْ کانُوا لا یَرْجُونَ حِساباً[2] ـ در حالی که اصحابِ یمین یا همان بهشتیان بر اساس برهان عقلی خویش، انتظار محاسبات عددی کارکردهایشان را دارند ـ فَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَٰبَهُۥ بِيَمِينِهِۦ فَيَقُولُ هَآؤُمُ ٱقْرَءُواْ كِتَٰبِيَه * إِنِّي ظَنَنتُ أَنِّي مُلَٰقٍ حِسَابِيَه[3] ـ و اگر محاسبات عددی از سوی کسانی نفی می گردد و بلکه انتظار و آرزوی انجام آن را ندارند که در گروه جهنّمیان قرار دارند ـ وَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَٰبَهُۥ بِشِمَالِهِۦ فَيَقُولُ يَٰلَيْتَنِي لَمْ أُوتَ كِتَٰبِيَه * وَ لَمْ أَدرِ مَا حِسَابِيَه[4] ـ و اگر در آیات شریفۀ قرآن، نمره گذاری یا همان محاسبه به حساب گاه به «عدد»، و گاه به «وزن» و گاه به «کیل» تعریف می شود، و اگر محاسبات عددی در قرآن از اصول تردیدناپذیر در پرداخت داده ها و دریافت ستاده ها بوده و از برای آن آیات فراوانی بیان شده است پس بدون تردید باید ارزیابی از کارکرد همکاران مجتمع با محاسبات عددی، آن هم دقیق و به نحو مکتوب به کتابت (کارنامه) عرضه شود. بر این اساس:
الف: اگر قوام سنجش کارکردها به دریافت گزارشات مستقیم و غیرمستقیم است پس بدون تردید ارائه گزارشها از سوی تمامی ردههای سازمانی کادر مجتمع باید انجام گرفته چنانکه نظارتهای ستادی نیز دقیقاً انجام گیرد تا برآیند صحیحی از مجموعه کارکردها در زمان بایستۀ خویش ـ که همانا برای خود کادر در هر روز، یا هفته و یا هر ماه به عنوان یوم الحساب صورت می گیرد، از برای والدین به نحو فصلی انجام گیرد ـ وَ اقْتَرَبَ الْوَعْدُ الْحَقّ[5] ـ تا مبادا با غفلت خویش ـ اقْتَرَبَ لِلنَّاسِ حِسَابُهُمْ وَهُمْ فِي غَفْلَةٍ مُعْرِضُونَ[6] ـ دچار بحران و استرس شوند ـ فَإِذا هِيَ شاخِصَةٌ أَبْصارُ الَّذِينَ كَفَرُوا[7].
ب: بر اساس محاسبات عددی است که داوری و رسیدگی ها نه تنها به سرعت انجام می گیرد ـ إِنَّهُ تَعالى یُحاسِبُ الْخَلائِقَ کُلَّهُمْ فِی مِقْدارِ لَمْحِ الْبَصَرِ[8] ـ که محاسبات فوق از برای «همگان»، «همزمان» انجام می گیرد ـ و روي عن أميرالمؤمنين أنّه قال: معناه أنّه يحاسب الخلائق دفعة كما يرزقهم دفعة[9] ـ از این روست که اصل محاسبه در مدارس مجتمع باید امری واضح، همگانی، هم زمان و به سرعت تلقّی گردد.
ج: به میزان محاسبات عددی کارکرد نیروهاست که اعتبارات و پرداخت ها باید انجام گیرد ـ جَزٰاءً مِنْ رَبِّكَ عَطٰاءً حِسٰاباً [10]ـ در غیر این صورت حدّ کفایت که به «جزاء» تعریف می شود متوقّف به محاسبات نبود.
د: محاسبات عددی که در واقع سنجش کردن، برآورد کردن و حساب کردن است نه تنها باید در هر فصل آموزشی (ترم) و یا در پایان سال انجام گیرد، که باید روزانه انجام شود تا نه تنها کارکنان ملتزم به برنامه های روزانۀ آموزشی و عدم تخلّف از آن باشند («مشارطۀ آموزشی»)، و تا نه تنها در طول روز مراقبت کند تا به آن مشارطه عمل کند (مراقبۀ آموزشی)، و تا نه تنها بر اساس آن مشارطه و مراقبه، در پایان هر روز آموزشی به ارزیابی کارکردی خویش (محاسبه) بپردازد، که اگر به تخلّف و یا کم کاری و یا به تجربهایی دست یافتند که در هنگام آموزش به دست آورده و در گذشته آن را اِعمال نکرده باشند خویش را بر عدم دانستن آن، و عدم به کارگیری آن و یا کم گذاریهای خود، سرزنش کنند (معاتبه)و تا ضمن طلب بخشش از خداوند و حق النّاس ترتّب یافته بر خویش و استغفار، به جبران و تدارک بایسته و شایسته بپردازد تا از «منتظران» باشد و در صورتی که تخلّفی نکرده و یا به اندازۀ توان خود درست عمل کرده و خداوند و حضرت امام هادی علیه السلام و حضرت بقیة الله عجل الله تعالی فرجه الشریف را ناظر می دیده و کم گذاری نکرده، در این صورت «حمد» خداوند را به جای آورده و خواهان «توفیقات» خویش و سایر همکاران خود شود ـ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عِيسَى عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُمَرَ الْيَمَانِيِّ عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الْمَاضِي ص قَالَ: لَيْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ يُحَاسِبْ نَفْسَهُ فِي كُلِّ يَوْمٍ فَإِنْ عَمِلَ حَسَناً اسْتَزَادَ اللَّهَ وَ إِنْ عَمِلَ سَيِّئاً اسْتَغْفَرَ اللَّهَ مِنْهُ وَ تَابَ إِلَيْهِ[11].
ه : انجام این محاسبه ها و گزارش دهی ها باید همانا در «شب» و قبل از خواب آن هم در مکانی «خلوت» و «ساکت»، آن هم با توجه به ریزترین نکات مثبت و منفی صورت گیرد ـ وَ نَضَعُ الْمَوازِينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيامَةِ[12]ـ تا پرداخت ها و جبران زحمات یا برخوردها به نحو ذرّه ای و بدون کوچکترین اغماض صورت گیرد ـ فَمَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةً خَیْراً یَرَهُ * وَ مَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةً شَرّاً یَرَهُ[13].
و: محاسبات و سنجش های فوق باید همگانی و بدون استثناء باشد چنانکه باید علاوه بر کادرهای صفّی، کادرهای ستادی هم همان مراتب چهارگانه نظارت و سنجش را انجام دهند ـ فَوَ رَبِّکَ لَنَسْئَلَنَّهُمْ أَجْمَعِین * عَمّا کانُوا یَعْمَلُون[14]ـ چنانکه باید محاسبات فوق برای هر کس کاملاً ارسال شود تا قبل از آنکه دیگران محاسبه کنند خود محاسبه کنندۀ خویش باشد ـ اقْرَأْ كِتَابَكَ كَفَىٰ بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيبًا[15].
ز: آنچه که در «محاسبات» کارکردی روزانه، هفتگی و ماهانه و بالاخره فصلی و سالیانه باید «مدّنظر» باشد نه تنها محاسبات «کمّی» و «عددی» است، که محاسبات «کیفی» بر وزن عددی ـ عَنِ النَّبِی]:حاسِبوا أنْفُسَكُم قَبلَ أنْ تُحاسَبوا، و زِنوها قَبلَ أنْ تُوزَنوا، و تَجَهَّزوا للعَرْضِ الأكْبَرِ[16] ـ از سوی خود قبل از ارزیابی آن از سوی ستاد مجتمع و بلکه حضرات معصومین علیهم السلام و خداوند تبارک و تعالی است. این در حالی است که هر کس باید شدیدترین محاسبات نسبت به خود را انجام دهد قبل از آنکه دیگران او را محاسبه کنند ـ لا يَكونُ الرَّجُلُ مِنَ الْمُتَّقينَ حَتّى يُحاسِبَ نَفْسَهُ اَشَدَّ مِنْ مُحاسَبَةِالشَّريكِ شَريكَهُ فَيَعْلَمَ مِنْ اَيْنَ مَطْعَمُهُ وَ مِنْ اَيْنَ مَشْرَبُهُ وَ مِنْ اَيْنَ مَلْبَسُهُ اَمِنْ حِلٍّ اَمْمِنْ حَرامٍ[17].
2: ثمرۀ محاسبه های کارکردِ روزانه آثار حتمی زیر است:
الف: «اصلاح» به موقع روشها و برنامه های اجراء شده بر اساس روایت امیرمؤمنان علیه السلام «ثَمَرَةُ الْمُحاسَبَةِ صَلاحُ النَّفْسِ».[18]
ب: «یافت» نقطه های ضعف آموزشی، پرورشی، تربیتی و قرآنی خود یا دانش آموزان و یا در فرض دارا بودن از مسئولیتهای مدیریتی، کشف نقاط ضعف خود نسبت به دیگران، به خصوص آنکه یافت نقاط ضعف کم کم آثار خویش را در عملکرد روزانۀ خود نشان میدهد، و آرام آرام به مرحلۀ «ایمان» و بلکه به «تقوای» مدیریتی، آموزگاری، دانش آموزی و فرزندپروری نزدیک خواهد شد ـ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ.[19]
ج: وصول به «سعادتمندی» ـ مَنْ حاسَبَ نَفْسَهُ سَعِدَ.[20]
د: واقع شدن در جبهۀ مقام امامتی حضرت امام هادی علیه السلام و از کارکنان و ارباب جمعی واقعی آن حضرت واقع شدن ـ لَيس مِنّا مَن لَم يُحاسِبْ نَفْسَهُ في كُلِّ يَومٍ.
[1]. یونس: 5.
[2]. نبأ: 27.
[3]. حاقه: 20-19.
[4]. همان: 26-25.
[5]. انبیاء: 97.
[6]. انبیاء: 1.
[7]. انبیاء: 97.
[8]. مجمع البيان، ج2، ص531، ذيل آيه 202 سوره بقره.
[9]. تفسير كنز الدقائق و بحر الغرائب، ج2، ص299.
[10]. نبأ: 36.
[11]. الکافی (ط ـ الإسلامیة)، ج2، ص453.
[12]. انبیاء: 47.
[13]. زلزال: 8-7.
[14]. حجر: 93-92.
[15]. اسراء: 14.
[16]. بحارالأنوار، ج27، ص73.
[17]. مکارم الأخلاق، ص468.
[18]. غررالحکم، 4656.
[19]. حشر: 18.
[20]. غرر الحکم، 7887.
